TECHNOTEKST |
Nieuwe Ontwikkelingen bij QuadrevisieDe Quad 33/303 combinatie kwam uit in 1967 en is qua ontwerp uiteraard nog wat ouder. Deze creatie van Peter Baxandall en Peter Walker is nog altijd een bijzonder fijne versterker voor de muziekliefhebber, vooral vanwege de meer dan uitstekende eindversterker 303 die nog altijd met de beste meekan en van de meeste de meerdere is. De van Geoffry Horn – jarenlang recensent van The Gramophone – afkomstige FM3 tuner is een meer dan voortreffelijke muziekbron. Maar ook de 33 voorversterker is een fijne muzikale partner, met als extra sterk punt het onvolprezen filter. Helaas verdiepen de meeste liefhebbers zich daar te weinig in, net als in de tiltregeling op de 34 en 44 voorversterkers, terwijl de instructieboekjes daar heel duidelijke informatie over verschaffen. |
303 Eindversterker
De laatste jaren heb ik me intensief bezig gehouden met de revisie van de 33/303 set en de nodige printjes laten ontwikkelen om ze een nieuw leven te geven. Dat was noodzakelijk omdat er al lang geen originele printjes meer leverbaar zijn. Zo is er een epoxie elco-print gekomen [zie foto rechts] waarop de nieuwe elco’s en gelijkrichter een plaatsje vinden. Ook het weerstandje voor de LED indicatie die het storing veroorzakende neon-lampje vervangt, heeft een plaatsje op deze print gekregen. Dit LEDje is aangesloten op de voedingsspanning en geeft daarmee meteen een indicatie of de voeding in orde is. Al eerder waren de voeding- en driverprinten opnieuw en op epoxie gemaakt om door langdurig gebruik verkoolde exemplaren te kunnen vervangen. Inmiddels wordt bij elke revisie standaard een elcoprint en een nieuwe voedingsprint gemonteerd. Hieronder links het oude en rechts het nieuwe printje.  
Ondanks vele opmerkingen wordt de 4-pens DIN-ingang gehandhaafd omdat die beter contact maakt dan de populaire cinch-aansluitingen (ook wel RCA-, tulp- of Revox-pluggen genoemd). Snoertjes daarvoor zijn probleemloos leverbaar en voorzien van metalen pluggen van Hirschmann of Preh. Hetzelfde geldt voor de 5-pens aansluitingen met metalen pluggen van Neutrik. Overigens zijn de cinch plugjes veel ouder – ver voor de Tweede Wereldoorlog – dan de DIN-pluggen van eind jaren vijftig. Een moeilijk punt vormden de zwarte plastic clips waarmee de voeding- en driverprintjes van de 303 aan het chassis zijn bevestigd. Na jarenlang gebruik zijn ze bros geworden en breken af. Nergens meer te krijgen, hoewel er natuurlijk ergens in Engeland een zak met 1000 van die dingen in een schuur staat…. Hoe dan ook geen oplossing waar je blij mee bent; het heeft, hoewel praktisch, iets aandoenlijk primitiefs en het alternatief met een paar plastic bandjes sprak ons al helemaal niet aan. Een plastic strip waar je de printjes in schuift zou de oplossing zijn, maar waar vind je zoiets? Toen kwam Jan Tebes, een relatie met verstand van plastics en het bewerken ervan en hij zag geen enkel probleem in het maken van zulke strips. Sindsdien beschikken we over een fraaie oplossing en worden de printjes beter dan ooit op hun plaats gehouden. [foto onder links] Toch bezig besloot ik dan maar door te gaan met het oorspronkelijke chassis: het wordt bij nieuw opgebouwde versterkers vervangen door twee L-profielen waarop aan de bovenzijde de trafo en de elco-print wordt gemonteerd en onderin de strips voor de printjes [foto onder rechts]. 
Als altijd kan bij revisie worden gekozen voor de originele begrensde versie – die begrenzing is noodzakelijk bij gebruik van de Quad ESL-57 luidsprekers – of de onbegrensde versie. Het verschil is duidelijk: Originele begrenzing: Onbegrensde versie: Zo zijn een paar verschillende mogelijkheden voor de revisie ontstaan: StandaardNieuwe elco/gelijkrichterprint en nieuwe voedingsprint. Vervanging van alle kleine elcootjes, instelpotmeters, zonodig aansluitingen, transistoren en alle verlopen weerstanden. Totaalprijs incl. onderdelen, arbeidsloon en BTW, excl. Transport € 225,-- Extra’sAls standaard, maar ook de beide driverprints (foto onder links) worden vervangen door nieuwe (foto onder rechts) en alle onderdelen die daarop staan. In goede conditie verkerende transistoren worden behouden.  
Totaalprijs incl. onderdelen, arbeidsloon en BTW, excl. Transport € 325,-- SpuitenRegelmatig laten we kastdelen spuiten. Het is veel te kostbaar om één set te laten spuiten, daarvoor wordt een grotere hoeveelheid verzameld. Vraag informatie over de prijzen, de procedure en de levertijd wanneer u uw versterker opnieuw gespoten wilt hebben. 33 VoorversterkerDe 33 is een uitstekende voorversterker met eigenlijk maar één probleem: de schakelaars. Het lastige is daarbij dat het schakelblok voor de bronkeuze opgesloten zit in twee printen. [foto hieronder links] Daardoor is het vrijwel onmogelijk de schakelaars vrij te maken om ze te repareren. We hebben daarom een nieuwe print laten maken zodat we met een gerust hart de bovenste print kunnen slopen, de schakelaars repareren en een nieuwe print aanbrengen. [foto hieronder rechts]  
Gewerkt wordt aan een nieuwe bodemprint en extra ingangen op de mono links en mono rechts toetsen die tegenwoordig toch niet meer worden gebruikt. De foto links laat de gereviseerde 33 zien met de losse insteekkaartjes. Voor de rest gaat er eigenlijk zelden iets stuk aan de 33 en is er ook geen reden om nieuwe printjes te (laten) maken. Wel hebben we een CD/PU moduul gemaakt die op de plaats van de Disc Adapter komt en waardoor de CD-speler en de platenspeler continu aangesloten kunnen blijven en simpelweg op de achterzijde worden omgeschakeld. De CD ingang is een cinch-aansluiting – een DIN aansluiting past er niet in – en bevat de juiste verzwakker. [foto hieronder] Via een draadbrugje op de print kan worden gekozen uit de M1 en M2 gevoeligheid als op het oorspronkelijke printje. 
Eventueel kan ook de volumeregelaar door een veel betere ALPS worden vervangen. Helaas bestaan die niet met een netschakelaar, zodat de netschakelaar op de achterzijde komt op de plaats van de zekering. De zekering verhuist naar het inwendige. Vervanging voeding en verhoging voedingsspanning naar 16 V – vervanging alle elcootjes en waar nodig de weerstanden door metaalfilm exemplaren – revisie schakelaars. Totaalprijs incl. onderdelen, arbeidsloon en BTW, excl. Transport € 195,-- 
FM3Meestal mankeert er niet zoveel aan de FM3. Daarom wordt de FM3 bij revisie ven een 33/303 set gratis gecontroleerd en worden de elco’s en de lampjes gratis vervangen. Eventuele defecten worden van geval tot geval bezien. [foto rechts] Soms is het stereodecoder IC stuk en dat is niet meer te krijgen, hoewel we natuurlijk altijd proberen daar iets aan te doen. 405Ook de 405, vooral de eerste versie, waarvan de serienummers tot 59.000 lopen en dan vooral de oudste die tot 29.000 lopen, beginnen ernstige ouderdomskwalen te vertonen. De printjes zijn vaak gedeeltelijk bruin geworden en gaan soms plaatselijk geleiden. Sommige onderdelen zitten te dicht op de print gemonteerd waardoor het allemaal erg heet wordt. Ook zijn sommige sporen op de print wat erg smal uitgevallen voor de stroom die er doorheen moet. De serienummers tot 9000 bezitten bovendien geen luidsprekerbeveiliging en de beveiliging in de latere versies wil nog wel eens kortsluiting hebben. 
Ook zijn er 405-2 versterkers waar dat niet aan de buitenzijde op staat; deels doordat de fabriek ook in de serienummers 57301 t/m 57600 printjes type M12565 monteerde (405-2 versterkers) voordat men officieel de 405-2 had geïntroduceerd. Dan zijn er nog 405 exemplaren waar bij reparatie de oude M12368 (405-1) versterkers zijn vervangen door de nieuwere M12565 (405-2). Om te beginnen is een elcoprint gemaakt waarop de zes nieuwe elco’s van 4700 uF een plaatsje vinden en die eenvoudig op de plaats van de oude elco’s kan worden gemonteerd. Deze wordt zowel in de 405 als in de 405-2 gebruikt. [foto links] Om ook de oudere versterkers weer helemaal in orde te kunnen maken, anders zou revisie weinig zin hebben, is een nieuw versterkerprintje gemaakt, waarop de luidsprekerbeveiliging, een extra transistor voor de regeling van de voedingsspanning van het IC en een paar extra condensatoren voor demping van in- en uitschakelklikken een plaatsje hebben gevonden. Van de gelegenheid is gebruik gemaakt een aantal printsporen te verbreden: voor het volle vermogen waren ze wat erg krap uitgevallen. In de regel kan worden gesteld dat tot serienummer 9000 vervanging van de printjes noodzakelijk is en boven dat serienummer tot 59000 raadzaam is en van geval tot geval wordt bekeken.[foto 14] De goedkope IC’s type TL071 worden in alle gevallen vervangen door een OPA 134 van Burr Brown. Standaard worden nu ook de luidsprekerklemmen vervangen. Revisie van een 405 (eerste versie) komt op € 225,-- Het vervangen van de versterkerprintjes kost € 100,-- extra en daarmee komt een totale revisie op € 325,-- incl. BTW. Revisie van een 405-2 is in wezen niet nodig; een grote beurt omvat alleen het vervangen van de IC’s en toevoegen van een regeltransistor en vervangen van de elco’s. Deze grote beurt komt op € 125,--
Andere Quad eindversterkersDe 50E en de 303 waren de eerste Quad eindversterkers met transistoren. De voorganger, de beroemde Quad II buizen eindversterker, is zowel qua vermogen als in klank de mindere van de 303. Voor hen die het ‘buizengeluid’ prefereren is dit waarschijnlijk vloeken in de kerk… Ik gun ze hun voorkeur, maar ben het er dus niet mee eens. De latere 405 eindversterker had voor de fabriek vooral het voordeel van de eenvoudiger productie en het vervallen van de noodzakelijke afregeling die bij de 303 tamelijk kritisch is. Eenmaal goed afgeregeld blijft deze echter vele jaren stabiel. De eerste versie van de 405 is hoorbaar de mindere van de 303; de 405-2 komt er dichter bij, maar ook deze is de mindere van de 303. Regelrecht teleurstellend vind ik de 306 en eigenlijk ook de 606. De 306 is op het gehoor de minste van alle Quad eindtrappen. De 606 klinkt eveneens minder goed dan de 303 en de 405-2. Kortom: de beste Quad eindtrap is de 303, dan de 405-2. Andere Quad voorversterkersDe 33 werd opgevolgd door de 44 en later ook nog de 34. De 44 is een fraaie voorversterker – met als schoonheidsfoutje het rondzingen via de beide tape-aansluitingen – maar levert uitstekende prestaties. Min of meer dezelfde prestaties levert de 34, hoewel ik op het gehoor de 44 prefereer. Wel zie je op de scoop direct waarom de 34 en de 44 frisser klinken dan de 33, want op de 1 kHz blok zit altijd een piekje en dat verklaart veel. De 33 heeft dat niet en klinkt daardoor op den duur rustiger en overtuigender. Onthoud dat de versterker die het meest opvalt zelden de beste is!
Wordt vervolgd en aangevuld
Armand van Ommeren, Kerkstraat 56, 4854 CG Bavel, Tel.: 0161 – 432451, e-mail: quadrevisie@technotekst.nl
|
|